Een soapserie zoals ‘Goede Tijden, Slechte Tijden’ (GTST) is voor veel mensen die het kijken een soort parallelle werkelijkheid, vertelt Irene Costera Meijer. Zij is emeritus hoogleraar Journalistiekwetenschap aan de Vrije Universiteit Amsterdam heeft onderzoek gedaan naar wat soaps kijken betekent, met name voor jongeren.

Parallelle werkelijkheid

“Alle thema’s die er in het echte leven toe doen, komen voor in de soap”, begint Costera Meijer. “Liefde, misdaad, avontuur, maar ook bijvoorbeeld werk. En doordat je elke dag op hetzelfde tijdstip naar dezelfde mensen kijkt, wordt je meegenomen in die parallelle werkelijkheid.”

Dat het tijdstip in die 35 jaar niet is veranderd, is dan ook een groot voordeel, vertelt ze. “Bij andere Nederlandse soaps is er minder energie ingestoken. GTST had vanaf het begin gewoon een duidelijke plek bij RTL.”

Lees ook

Gespreksonderwerp

Doordat je als kijker dagelijks de personages volgt, krijg je vanzelf ook een bepaalde band met ze. “Je krijgt het gevoel dat je ook vriendschappen of soms ook een haat-liefde-verhouding onderhoudt met de personages daarin. Die lijken op de relaties die je in het echte leven onderhoudt”, legt de emeritus hoogleraar uit.

Maar er is nog een andere reden waarom het soapgenre populair is. “Wat er in de serie gebeurt, leent zich goed als gespreksonderwerp met je buren, je familie, je kinderen, je ouders”, somt ze op. “Omdat het niet over echte mensen gaat, maar het wel voelt alsof het over echte mensen en echte situaties gaat. Dat maakt het heel gemakkelijk om over serieuze onderwerpen, maar soms ook over grappige onderwerpen, door te praten.”

‘Je kent ze al heel lang’

Waar het natuurlijk fictie is, voelt het voor mensen allemaal heel echt. “Je kent de mensen ook al heel lang. Sommige personages draaien al 35 jaar mee. Dus je ontwikkelt een diepe band met ze en tegelijkertijd zijn ze niet bedreigend omdat ze niet deel uitmaken van je familie of je leven.”

Hetzelfde geldt voor de onderwerpen die voorkomen in de serie. “Ergens over praten wat gevoelig ligt – bijvoorbeeld abortus of seksueel overschrijdend gedrag – is moeilijker te bespreken als het gaat over je eigen familieleden of over jezelf. Dat soort onderwerpen lenen zich gemakkelijker als het gaat over de soap. Dan kan je vragen: ‘Wat vind jij ervan dat Laura zo gereageerd heeft? Zou je dat ook zo doen?’ Een soap biedt ook een moreel kader aan.”

Lees ook

1. 

   Hoe kunst en cultuur een land in oorlog kunnen helpen om over trauma’s te praten

   21 mei 2025

GTST als ‘thuisbasis’

Uiteindelijk is het kijken van een soap ook gewoon een gewoonte, vertelt Costera Meijer. Dat zag ze ook in haar onderzoek. “Jongeren die uit huis gingen vertelden dat ze, ook toen ze op zichzelf woonden, alsnog GTST opzetten om het gevoel te hebben dat ze thuiskwamen.”

Ze legt uit: “Het creëert een thuisbasis, dus een soort van veilige basis die ervoor zorgt dat je het echte leven wat minder angstig is voor je: dit is tenminste hetzelfde gebleven. Het zorgt voor veiligheid, eigenlijk.” En het is natuurlijk ook een stukje routine. “Je hoeft er niet over na te denken. Je doet het gewoon en het kost heel weinig energie om vol te houden.”

TikTok

Die formule – dagelijkse routine, een manier om te praten over gevoelige onderwerpen en iemand anders leven volgen – is iets wat de emeritus hoogleraar tegenwoordig ook terugziet in bijvoorbeeld TikTok.

Volgens Costera Meijer hoeft de serie zich daar niet per se bedreigd door te voelen. “Goede Tijden, Slechte Tijden liet soms bepaalde verhaallijnen weg van tv, die je dan wel op de site kon vinden. Dat noem je ‘crossmediaal’. Dat zouden ze ook kunnen doen op social media, door een personage daar een rol te laten vervullen.”Foutcode 451 Dit item is niet beschikbaar op jouw locatie.

Niet zomaar succesvol

Of de soapserie het nog 35 jaar volhoudt? “Gerust”, zegt Costera Meijer. “Andere series uit andere landen, uit het Verenigde Koninkrijk, maar ook uit de Verenigde Staten, die bestaan nog veel langer. En die zijn er ook nog steeds met de kleinkinderen en soms met dezelfde personages.”

“Juist het langdurig bestaan is een voorwaarde voor een succesvolle soap. Die is er niet zomaar, maar groeit over de jaren”, vertelt ze tot slot.